Een decubitusplek, oftewel een doorligwond, is het laatste wat je wilt voor je naaste. Het doet pijn, het geneest langzaam en het zorgt voor extra zorgen.
▶Inhoudsopgave
Een goed anti-decubitus matras is dan geen luxe, maar een must. Maar welke kies je?
De wereld van matrassen is enorm. Twee grote namen vallen op: de schuimmatras en de luchtcelmatras. Ze doen allebei hetzelfde, maar op een totaal verschillende manier.
En wat werkt nu het beste in de praktijk, gewoon thuis? Laten we het erover hebben, zonder moeilijke woorden. We kijken naar wat jij en je naaste echt nodig hebben.
Hoe werkt een schuimmatras eigenlijk?
Stel je een gewone matras voor, maar dan anders. Een anti-decubitus schuimmatras is gemaakt van een speciale schuimlaag, vaak traagschuim of een combinatie van materialen.
Dit schuim reageert op warmte en druk. Als je erop ligt, vormt het zich naar je lichaam. Het idee is simpel: het gewicht van je lichaam wordt verdeeld over een groter oppervlak. Zo ontstaat er minder druk op plekken waar je botten dicht bij de huid liggen, zoals je hielen, heupen en stuitje.
Je hebt verschillende soorten schuimmatrassen. De ene heeft een zachte bovenlaag voor comfort, de andere is wat steviger.
Veel modellen hebben een afneembare hoes die je kunt wassen. Dat is wel zo fijn met incontinentie of transpiratievocht.
Een schuimmatras ligt vast op het bed. Het beweegt niet met je mee. Het is een stabiele, stille ondergrond. Geen geluid, geen bewegende lucht. Gewoon stevig liggen.
De luchtcelmatras: een luchtige oplossing
Een luchtcelmatras is anders. Het bestaat uit honderden kleine luchtcellen die met elkaar verbonden zijn.
Deze cellen worden continu of in een cyclus opgepompt en weer leeg gelaten. Dit heet een dynamisch systeem. De lucht beweegt constant onder je lichaam.
Dit zorgt voor een continue verandering van drukpunten. Je lichaam krijgt nooit op dezelfde plek langdurig druk te verduren.
Het is een actieve manier van drukverlaging. Deze matrassen zijn vaak wat lichter en makkelijker te verplaatsen.
Ze hebben wel een pomp nodig, die aangesloten moet worden op het stopcontact. De pomp kan een zacht zoemend geluid maken. Voor de meeste mensen is dat geen probleem, maar het is goed om te weten. De matras voelt anders aan dan schuim.
Het voelt alsof je zweeft, maar het kan ook wat 'instabiel' aanvoelen voor mensen die moeilijk hun evenwicht vinden in bed. De meeste luchtcelmatrassen zijn gemaakt van stevig, maar soepel PVC of polyurethaan.
Vergelijken op de praktische dingen
Om een keuze te maken, moeten we kijken naar wat er echt toe doet in de thuissituatie. We vergelijken de twee op een aantal concrete punten die voor jou als mantelzorger of voor je naaste belangrijk zijn.
Denk aan de prijs, maar ook aan hoe makkelijk het is om het matras te gebruiken en te onderhouden.
1. Prijs en aanschaf
We kijken ook naar de WMO en wat die eventueel kan betekenen. De schuimmatras is vaak de goedkopere optie om direct te kopen. Je kunt een goed anti-decubitus schuimmatras vinden voor tussen de €100 en €200.
Zeker als je kijkt naar de basislijnen van merken die ook door thuiszorgorganisaties gebruikt worden. Dit is een eenmalige investering.
Je legt het matras op het bed en het is klaar. Een luchtcelmatras is vaak duurder in aanschaf. Een goed basis model begint rond de €250 en kan oplopen tot €500 of meer voor uitgebreide systemen. De prijs hangt af van het type pomp (continu of cyclus) en het aantal luchtcellen.
Als je de WMO inschakelt, kan de gemeente soms een deel vergoeden.
2. Gebruiksgemak en comfort
Dit hangt af van je inkomen en de indicatie. Vraag hier altijd naar bij de WMO-consulent. Vaak is een luchtcelmatras wel goedkoper dan een speciaal elektrisch bed, maar duurder dan een simpel schuimmatras.
Een schuimmatras is makkelijk. Je haalt het uit de doos, je rolt het uit, en het past op elk standaard bed.
Het is stil en beweegt niet. Voor mensen die rustig liggen en niet veel draaien, is het comfortabel. Net als bij de keuze voor een rollator met luchtbanden voor comfort op straat, draait het hier om de juiste ondersteuning.
Als je naaste veel transpireert, is een hoes die je kunt wassen op 60 graden essentieel. Check dit bij de aanschaf.
De luchtcelmatras vraagt iets meer. Je moet de pomp aansluiten en de slang op de matras klikken.
De matras moet opgeblazen worden. Soms zit er een startventiel op om de eerste lucht er snel uit te halen. De ligbeleving is anders.
3. Onderhoud en levensduur
Het voelt zachter en 'veerbaarder'. Mensen die veel draaien in bed, vinden de luchtcel vaak fijner omdat de luchtcellen meebewegen.
Een nadeel: als de stroom uitvalt, zakken de meeste luchtcelmatrassen langzaam leeg. Een schuimmatras blijft gewoon liggen. Müslümin de schuimmatras gaat vaak 2 tot 5 jaar mee, afhankelijk van de kwaliteit. Het schuim kan na verloop van tijd wat inzakken, vooral op plekken met veel druk.
Een schuimmatras kan niet gewassen worden in de machine; alleen de hoes.
Als het schuim vochtig wordt, kan het gaan schimmelen. Dat is een serieus risico. Je moet het matras daarom goed drogen en ventileren.
De luchtcelmatras heeft een langere levensduur, soms wel 5 tot 7 jaar. De cellen zijn robuust en gaan niet snel kapot.
De hoes is vaak ook wasbaar. Het grote voordeel is dat de matras niet vocht opneemt. Vocht trekt niet in de luchtcellen.
4. Capaciteit en gewicht
Dit vermindert het risico op huidproblemen enorm. Het nadeel is de slijtage van de pomp.
Na jaren intensief gebruik kan de motor verslechteren. Een reparatie is soms duurder dan een nieuw schuimmatras.
Veel schuimmatrassen hebben een maximaal gebruikersgewicht van ongeveer 120 tot 140 kilo. Als je zwaarder bent, moet je speciale 'bariatrische' varianten zoeken. Deze zijn breder en steviger.
Meet altijd de afmetingen van het bed na. De meeste schuimmatrassen zijn 190 of 200 cm lang en 80 of 90 cm breed.
Ze passen op een standaard dekbodems of boxspring. Luchtcelmatrassen zijn vaak verstelbaar in hardheid. Je kunt de druk zelf instellen. Dit is ideaal als je naaste een specifieke voorkeur heeft of als het gewicht wisselt.
Ook hier geldt een maximaal gewicht, vaak rond de 130-150 kg. De matras is vaak lichter in gewicht dan een schuimmatras, wat het verschuiven makkelijker maakt voor de mantelzorger.
5. Kosten op termijn (TCO)
Wel is het belangrijk dat de matras niet knelt bij de randen van het bed. De totale kosten over de tijd zijn belangrijk. Een schuimmatras is goedkoop in aankoop, maar gaat vaak korter mee.
Als het na 3 jaar vervangen moet worden, ben je weer geld kwijt. Als je naaste langdurig zorg nodig heeft, kan dit oplopen.
De energiekosten zijn nihil; het matras verbruikt niets. Een luchtcelmatras kost meer in aankoop, maar gaat vaak langer mee. De energiekosten zijn laag, maar wel aanwezig.
Een pomp verbruikt ongeveer 20-40 watt. Dat scheelt misschien €10-€15 per jaar.
Als de pomp na 5 jaar kapot gaat, is vervanging duur. Maar over een periode van 7 jaar kan een luchtcelmatras vaak voordeliger zijn dan twee schuimmatrassen.
Zeker bij intensief gebruik.
Keuzehulp: Welk matras kies je?
Het hangt echt af van de situatie. Er is geen 'beste' matras, alleen de beste voor jouw naaste.
Kijk naar de persoon, het bed en de hulp die je krijgt. Gebruik deze checklist om te beslissen.
Tip voor de WMO: Vraag altijd om een proefplaatsing. Veel leveranciers van hulpmiddelen (zoals Medipoint of Icare) komen langs om een matras te demonstreren. Dit telt vaak als 'passend hulpmiddel' voor de WMO-aanvraag.
Kies een schuimmatras als...
- Je een beperkt budget hebt en direct moet kopen zonder WMO-traject.
- Je naaste rustig ligt, niet veel draait en een stabiele ondergrond fijn vindt.
- Stilte heel belangrijk is (geen geluid van een pomp).
- De zorg niet 24/7 is, maar vooral 's nachts.
- Je geen stopcontact naast het bed hebt of wilt gebruiken.
Kies een luchtcelmatras als...
- Je naaste al (beginnende) doorligwonden heeft of een hoog risico loopt.
- Er veel gedraaid wordt in bed of de persoon onrustig is.
- De zorg intensief is en de persoon langdurig bedlegerig is.
- Vocht en transpiratie een groot probleem zijn (luchtcel is beter tegen vocht).
- Je de WMO inschakelt voor langdurige hulp en de kosten wilt laten vergoeden.
Een middenweg: De hybride matras
Is het moeilijk kiezen? Er is een derde optie die steeds populairder wordt: de hybride matras.
Dit is een combinatie van schuim en lucht. Vaak is de kern gemaakt van stevig schuim, met daarop een laag van luchtcellen of een speciale gellagen.
Dit geeft de stabiliteit van schuim, maar de drukverlaging van lucht. Deze matrassen zijn vaak stiller dan volledige luchtcellen en goedkoper. Ze zijn wel vaak zwaarder en dikker.
Een voorbeeld is de 'ActiCare Hybrid' of vergelijkbare modellen van leveranciers als Vitatech. Ze zijn ideaal voor mensen die twijfelen tussen de twee werelden. Je krijgt het beste van beide: geen pomp nodig, maar wel extra drukverlaging door de bovenlaag. Vraag hier ook naar bij de WMO-consultatie, net zoals u zou doen bij de keuze tussen een stabiele vierpoot of wendbare wandelstok.
Conclusie voor de thuissituatie
Thuiszorg en mantelzorg zijn intensief. Je wilt geen extra zorgen aan je hoofd hebben.
Een schuimmatras is een prima basis voor mensen met een laag risico op doorligwonden. Het is goedkoop, stil en werkt direct. Je koopt het en het ligt er. Simpel.
Een luchtcelmatras is de investering waard als de huid kwetsbaar is. Het voorkomt pijnlijke wonden en bespaart je als mantelzorger veel stress.
Het wassen van de hoes is vaak makkelijker en het comfort is beter voor langdurige bedlegerigheid. Verdiep je ook in het verschil tussen homecare en ziekenhuismatrassen voor thuisgebruik. Check daarnaast de WMO regelingen voor jouw gemeente; soms is een luchtcelmatras zonder eigen bijdrage mogelijk bij een juiste indicatie.
Neem de tijd om te proberen. Jouw naaste moet erop liggen, en jij moet er makkelijk mee kunnen werken.
Kijk niet alleen naar de prijs, maar naar de rust die het matras geeft.
Dat is uiteindelijk het allerbelangrijkste.