Diabetes voetverzorging bij ouderen: Schoenen en speciale sokken

Stel je voor: je vader of moeder heeft diabetes. De dokter heeft gezegd dat de voeten extra aandacht nodig hebben.

Een dreigende zweer is het laatste wat je wilt. Je wilt praktische stappen, nu. Geen theorie, maar wat je vandaag nog kunt regelen en kopen.

Dit is je handleiding voor het voorkomen van problemen, met schoenen en sokken die écht werken voor ouderen. We houden het simpel, veilig en betaalbaar.

Wat je nodig hebt: je basisuitrusting

Voordat je begint, zorg je dat de juiste spullen in huis zijn. Je hoeft niet alles in één keer te kopen. Begin met de essentials die direct veiligheid bieden.

Denk aan een goede sokkenvoorraad en passende schoenen. Voor de inspectie heb je een spiegel en goede verlichting nodig.

• Diabetessokken: Naadloos, vochtregulerend, zonder strakke boorden. Merken zoals Dr. Comfort, Julius Zöeller of Silhouet zijn een veilige keuze. Een set van 3 tot 5 paar (€15 - €25 per paar).
• Speciale schoenen: Steunzolen of orthopedische schoenen. Check of je een WMO-indicatie hebt voor vergoeding. Een schoen van Ecco of Podiatry met een uitneembare zool werkt vaak goed (€100 - €200).
• Voetspiegel: Een handspiegel met vergroting (€5 - €10). Onmisbaar voor de hak en de zool.
• Goede lamp: Een bureaulamp of leeslamp met helder, wit licht. Geen gedimd licht.
• Zachte washand en neutrale zeep: Geen agressieve douchegel.
• Voetencrème: Een ureum-crème (10%) als de huid droog is. Vraag de huisarts om advies.

Een pincet is handig, maar voorzichtigheid is geboden. Verzamel dit voor je start:

Heb je een WMO-indicatie of bent je mantelzorger? Bel dan even met de gemeente over een persoonsgebonden budget (PGB) voor hulpmiddelen. Soms valt de aanschaf van speciale schoenen onder de vergoeding, vooral als er al een wondje is geweest.

Stap 1: De dagelijkse inspectie (2 minuten)

Dit is de allerbelangrijkste stap. Zien wat er gebeurt.

Doe dit elke avond, zonder uitzondering. Zet de oudere op een stoel met goed licht. Vraag of er ergens pijn, tintelingen of een doof gevoel is. Dat zijn de eerste signalen van problemen.

1. Zorg voor goed licht en de juiste houding. De voet moet omhoog kunnen. Gebruik een voetbankje of een krukje. Zorg dat de zool en de hiel goed te zien zijn. Veelgemaakte fout: te weinig licht waardoor een klein rood plekje wordt gemist.
2. Gebruik de voetspiegel. Leg de spiegel onder de hiel en de tenen. Controleer op rode plekken, blaren, likdoorns of verkleuringen. Check ook tussen de tenen. Veelgemaakte fout: de spiegel niet gebruiken en de hiel overslaan.
3. Check de schoenen. Kijk binnenin de schoen. Ligt het voetbed nog goed? Zitten er losse stukjes steen of scherp materiaal in? Haal dit direct weg. Veelgemaakte fout: schoenen aantrekken zonder te controleren op losse delen of kreukels in de sok.

Twijfel je over een plekje? Bel de huisarts of de wondverpleegkundige.

Snel handelen voorkomt grote problemen. Een pleister van Hansaplast of Leukoplast kan helpen bij een drukplek, maar overdrijf het niet.

Stap 2: Wassen en drogen (5 minuten)

De huid van een diabetespatiënt is kwetsbaar. Te warm water verbrandt snel, en te droog is niet goed.

6 paar Katoenen Diabetessokken - Drukvrije boord - Naadloos - Dames/Heren - Wit - Maat 39-42

1. Test de temperatuur. Gebruik je elleboog of een badthermometer. Maximaal 37°C. Veelgemaakte fout: water dat te heet is door een verminderde temperatuurwaarneming.
2. Was voorzichtig. Gebruik een zachte washand en pH-neutrale zeep (bv. Neutral). Was de voeten, maar boen niet. Spoel goed na. Veelgemaakte fout: te hard boenen waardoor de huid beschadigt.
3. Drogen is het halve werk. Dep de voeten droog met een zachte handdoek. Doe dit tussen de tenen. Neem hier echt de tijd voor (minstens 1 minuut). Veelgemaakte fout: vocht dat achterblijft tussen de tenen, wat leidt tot schimmel.

Doe het rustig aan. Geen haast. De temperatuur van het water is cruciaal.

Heeft de huid last van eelt? Gebruik dan een puimsteen, maar nooit een eeltmesje of scherp schaartje. Eelt verwijderen mag alleen door een pedicure die gespecialiseerd is in diabetesvoeten.

Stap 3: Sokken kiezen en aantrekken (3 minuten)

Sokken zijn je schild. Ze moeten naadloos zijn en geen strakke boord hebben die de bloedtoevoer afknelt.

1. Kies het juiste model. Geen naden bij de tenen. Geen strakke elastieken. Dr. Comfort en Silhouet hebben speciale diabetes sokken (€12 - €20 per stuk). Veelgemaakte fout: gewoon de goedkoopste sokken kopen bij de supermarkt.
2. Controleer op oneffenheden. Draai de sok binnenstebuiten voordat je hem aantrekt. Zitten er kuiltjes of knopen in? Doe ze uit.
3. Trek de sok aan. Schuif de sok over de voet zonder aan de boord te trekken. Zorg dat de naad over de tenen recht loopt. Veelgemaakte fout: de sok te strak aantrekken waardoor er een rand in de huid drukt.

Kies voor katoen of bamboe met een beetje elasticiteit. Grote maten zijn vaak nodig als de voet dikker is of een orthese draagt. Vervang sokken direct als ze nat worden van zweet of vocht.

Een extra paar in de tas is slim. Gebruik sokkenwol of poeder als de voeten erg zweten.

Stap 4: De juiste schoenen uitzoeken (10 minuten)

Schoenen zijn de grootste risicofactor. Een verkeerde schoen veroorzaakt een wond in no-time.

Diabetes Slippers Dames Extra Breed Leren Orthopedische Schoenen met Klittenband

Koop schoenen altijd in de middag, als de voeten wat dikker zijn. Neem de tijd.

• Breedte: Kies voor een brede leest. De tenen moeten kunnen bewegen. Merken als Ecco hebben brede modellen.
• Materiaal: Leder is het beste. Het ademt en rekt een beetje mee.
• Zool: Uitneembaar. Zo kun je je eigen (vaak door de podotherapeut gemaakte) zool erin leggen.
• Sluiting: Veters of klittenband. Klittenband is makkelijker voor ouderen met minder handkracht.
• Stevigheid: De hiel moet vastzitten. De schoen mag niet knellen.

Dit is een investering in veiligheid. De checklist voor de aankoop: WMO en vergoeding: Als er sprake is van een risicovoet of een eerdere zweer, bijvoorbeeld bij vasculaire dementie en zorg thuis, kan de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) de kosten dekken.

Ga naar de gemeente voor een aanvraag. De thuiszorg kan helpen met het aanvragen van hulpmiddelen, zoals muziektherapie voor thuis.

Een podotherapeut kan een verwijsbrief schrijven. Reken op een eigen bijdrage, deze hangt af van je inkomen. Loop de schoenen thuis in op tapijt. Doe dit in stapjes van 20 minuten. Controleer na het lopen direct op rode plekken.

Stap 5: Onderhoud en vervanging (1 minuut per dag)

Schoenen hebben onderhoud nodig. Een goede schoen gaat langer mee, maar vervang hem op tijd.

1. Luchten. Laat schoenen minimaal 24 uur drogen. Gebruik geen krant in de schoen; dat kreukelt en drukt op de voet. Gebruik een schoenspanner of laat ze drogen bij kamertemperatuur.
2. Check de binnenzool. Is de zool ingezakt? Vervang deze dan. Een nieuwe zool kost €15 - €30. Dit herstelt de drukverdeling.
3. Vervang op tijd. Als de zool slijt of de schoen gaat doorzakken, is het tijd voor nieuwe schoenen. Doe dit niet te laat. Een versleten schoen leidt tot blaren.

Een oude schoen geeft geen steun meer en kan gevaarlijk zijn. Net zoals voorleeshulpmiddelen voor slechtzienden de zelfredzaamheid vergroten, helpt goed schoeisel bij de veiligheid in huis. Houd daarom een schoenendagboek bij.

Noteer wanneer je nieuwe schoenen hebt gekocht en hoe ze zitten. Dit helpt bij het aankaarten van problemen bij de pedicure of de WMO-ambtenaar.

Verificatie-checklist: Doe je het goed?

Gebruik deze checklist om jezelf of je naaste te controleren. Vink elk puntje af.

Mirlux Make Up Spiegel met LED Verlichting - 10x Vergroting Licht – Scheerspiegel Klein Op Voet - 3 Lichtstanden - Oplaadbaar - Vergrootspiegel Chroom

• Inspectie:
• Heb ik vandaag de voeten gecontroleerd op rode plekken? (Ja/Nee)
• Heb ik de hiel en tussen de tenen gekeken met de spiegel? (Ja/Nee)
• Hygiëne:
• Is het water lauw (niet heet) gewassen? (Ja/Nee)
• Zijn de voeten, en vooral tussen de tenen, kurkdroog? (Ja/Nee)
• Sokken:
• Zitten er geen naden op de tenen? (Ja/Nee)
• Zit het elastiek niet te strak? (Ja/Nee)
• Schoenen:
• Zitten er geen scherpe voorwerpen in? (Ja/Nee)
• Zijn de schoenen droog en gelucht? (Ja/Nee)
• Voelen de schoenen goed aan bij het aantrekken? (Ja/Nee)

Als er een kruisje staat, weet je wat je morgen anders moet doen. Veiligheid gaat voor alles. Als je twijfelt over een plekje of als de voet er anders uitziet dan normaal, schakel direct hulp in. Neem contact op met de huisarts, de wondverpleegkundige of de gemeente voor extra hulpmiddelen. Je staat er niet alleen voor; er is veel vergoeding mogelijk via de WMO of zorgverzekering.