Eten en drinken wordt vaak een onmogelijke opgave bij dementie. Je ziet je vader of moeder worstelen met een vork, het eten vergeten of simpelweg geen honger meer hebben.
▶Inhoudsopgave
Het is frustrerend en zorgelijk. Goed eten is echter de brandstof voor lichaam en geest. Zonder goede voeding gaat het snel achteruit.
Het is een dagelijkse strijd die je niet alleen hoeft te vechten. Er bestaan slimme hulpmiddelen en praktische trucs die het leven een stuk makkelijker maken, voor de persoon met dementie én voor jou als mantelzorger.
Waarom eten en drinken zo'n uitdaging wordt
Bij dementie raken de hersenen die het eetgedrag regelen beschadigd. Het is niet kwaadwilligheid.
De simpele handeling van een boterham smeren en opeten wordt een complexe opdracht. Het begint vaak met vergeten dat je moet eten of drinken. De hersenen geven geen honger- of dorstprikkel meer door. Je ziet dat de koelkast leeg blijft en het glas water op tafel onaangeroerd.
Er spelen meer dingen mee. Het eten kan te snel gaan, waardoor iemand stikt.
Of de motoriek faalt; de lepel wordt niet goed vastgehouden. Smaak en reuk veranderen.
Iemand die vroeger van pittig eten hield, vindt het nu te heftig. Soms ontstaat er een voorkeur voor zoetigheid, terwijl de hoofdmaaltijd wordt afgeslagen. Dit gedrag zorgt voor veel zorgen en ruzie aan tafel, wat het nog moeilijker maakt.
Uiteindelijk leidt een verminderde vocht- en voedselinname tot uitdroging en ondervoeding. Een verwardere toestand, vaker vallen en een zwakker immuunsysteem zijn het gevolg. Herken je dit?
Dan is het tijd voor een andere aanpak. Een aanpak die rust brengt en ervoor zorgt dat er wél genoeg binnenkomt.
De juiste hulpmiddelen aan tafel
Goede hulpmiddelen hoeven geen fortuin te kosten. Ze zijn vaak de sleutel tot zelfstandigheid. Denk aan een simpele aangepaste lepel.
De Grip lepel heeft een dikke, zachte handgreep. Ideaal voor mensen die de lepel niet meer goed kunnen vasthouden.
Hij ligt stevig in de hand en zorgt ervoor dat de laatste hap ook daadwerkelijk wordt opgegeten. De prijs ligt rond de €10,-.
Speciale borden en kommen voorkomen dat eten van het bord wordt geschoven. Een anti-slip mat onder het bord of de kom is essentieel. Een opstaand rand bord (bijvoorbeeld van het merk Liftware Level) werkt als een dammetje.
Dit helpt bij het oppakken van voedsel met een lepel. De prijs van een dergelijk bord ligt tussen de €15 en €30.
Simpele, diepe kommen met een zuignap aan de onderkant zijn ook verkrijgbaar vanaf €10,- en zijn een uitkomst. Voor het drinken zijn er speciale bekers. De Flow cup is een beker met een speciale tuit die lekvrij is, maar waardoor je wel kunt drinken zonder je hoofd ver te hoeven tillen. Dit voorkomt morsen en maakt drinken makkelijker.
Ook zijn er bekers met een handvat aan één kant, die makkelijker vast te houden zijn. Deze zijn vaak te koop bij thuiszorgwinkels of online voor €10 tot €25.
Soms kun je deze hulpmiddelen ook via de WMO aanvragen bij je gemeente.
Het is de moeite waard om hierover te informeren. Naast het servies zijn er nog andere producten. Een strikjasje of slabbetje beschermt de kleding en is vaak makkelijker aan en uit te trekken dan een shirt met knopen.
Denk ook aan het aangepaste bestek van keukenhulpjes.nl. Ze zijn er in allerlei soorten en maten. Elk stukje hulp kan het verschil maken tussen een zelfstandige maaltijd en een maaltijd die door jou moet worden gevoerd.
Voedingstips voor elke dag
De manier van aanbieden is net zo belangrijk als het bestek. Soms is het nodig om het eten anders te presenteren.
Een stamppot is vaak makkelijker dan losse aardappelen, groente en vlees. De smaken zijn vermengd en het is makkelijker te happen. Maak het eten visueel aantrekkelijk.
Gebruik borden met een contrastrijke kleur, bijvoorbeeld een wit bord op een donker tafelblad.
Dit helpt mensen met dementie om het eten beter te zien. Drinken is net zo belangrijk, maar soms nog moeilijker, zeker bij slikproblemen. Probeer te variëren met drankjes of gebruik een verdikkingsmiddel voor drinken. Een smoothie van fruit en yoghurt zit vol calorieën en vitamines.
Een lekkere koude limonade of een warme chocolademelk kan ook helpen. Giet het in een mooi glas en doe er een rietje in.
Soms is het een kwestie van proberen wat erin gaat. Belangrijk is om het drinken altijd binnen handbereik te zetten. Zet een glas water, een kopje thee en een beker sap op tafel.
Zichtbaar en makkelijk pakbaar. Probeer kleine porties te geven.
Een groot bord eten kan overweldigend zijn. Liever vaker een klein bakje kwark of een boterham met kaas, dan één grote maaltijd die niet opgaat. Houd een vast ritme aan.
Eten op vaste tijden geeft houvast. Eet gezellig samen aan tafel.
Wanneer de eetlust echt weg is
De sociale interactie stimuleert de eetlust. Eet zelf ook een boterham, dat werkt aanstekelijk.
Zorg voor een rustige sfeer. Zet de tv uit en zorg voor geen afleiding. Het kan gebeuren dat iemand echt niets meer wil eten.
Dit is een fase die voorkomt bij de ziekte. Probeer dan vooral geen druk te zetten.
Dwingen leidt tot verzet en maaltijden die nog negatiever worden. Biedt kleine, smaakvolle hapjes aan. Denk aan een stukje komkommer, een plakje kaas, een bolletje ijs of een lepel vla. Smaakvolle, calorierijke tussendoortjes kunnen helpen om het lichaam te ondersteunen.
Soms is er meer nodig. Als iemand ernstig ondervoed raakt of uitdroogt, is het raadzaam om de huisarts te bellen.
Soms kan een dieetadvies of het tijdelijk gebruik van drinkvoeding (zoals Resource of Fortimel) nodig zijn om ondervoeding bij ouderen thuis te voorkomen. De huisarts kan je doorverwijzen naar een diëtist die ervaring heeft met dementie. Een diëtist kan helpen met het maken van smaakvolle, zachte gerechten die voldoende energie leveren.
De WMO en praktische hulp
Je staat er niet alleen voor. De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) is er om jou en je naaste te helpen. Als het eten en drinken thuis niet meer lukt, kun je bij de gemeente aankloppen voor hulp.
Dit kan zijn in de vorm van thuiszorg die helpt met koken of met het eten.
Of het nu gaat om het klaarmaken van de maaltijd of om begeleiding bij het eten zelf. Je kunt ook hulpmiddelen aanvragen via de WMO.
Als het niet lukt om zelf de juiste spullen te kopen, kan de gemeente hierin voorzien. Dit heet 'hulp in natura'. Je betaalt wel een eigen bijdrage.
De hoogte van de eigen bijdrage hangt af van je inkomen en vermogen.
Voor veel hulpmiddelen geldt een lage eigen bijdrage. Het is verstandig om contact op te nemen met het WMO-loket van je gemeente. Zij kunnen je precies vertellen wat er mogelijk is. Naast de WMO is er soms ook zorg vanuit de Zorgverzekering.
Als er sprake is van een medische noodzaak, kunnen bepaalde hulpmiddelen worden vergoed. Overleg hierover met de huisarts of de thuiszorgorganisatie.
Zij weten de weg in het doolhof van regelingen. Het inschakelen van een mantelzorgconsulent kan ook helpen.
Deze persoon kan je ondersteunen bij het aanvragen van hulp.
Praktische tips voor aan tafel
Het draait allemaal om een goede voorbereiding en een kalme sfeer. De volgende tips helpen je op weg:
- Zorg voor een vaste routine. Eet op dezelfde tijd, op dezelfde plek. Dit geeft rust en houvast.
- Maak het gezellig. Praat over vroeger, zing een liedje. De maaltijd is meer dan alleen eten. Het is een moment van verbinding.
- Biedt hulp aan op het juiste moment. Doe niet alles overnemen. Vraag: "Zal ik je helpen met dit stukje vlees?" Geef de persoon de kans om zelf te proberen.
- Kijk naar de textuur. Als kauwen moeilijk wordt, kun je eten pureren of fijnprakken. Denk aan een smoothie, soep of een zachte omelet.
- Let op de temperatuur. Te heet of te koud eten kan afwijzing opleveren. Probeer lauwwarm te serveren.
- Voorkom afleiding. Schakel de radio of tv uit. Zorg voor een rustige omgeving zonder teveel prikkels.
- Blijf geduldig. Soms duurt een maaltijd langer dan je zou willen. Neem de tijd. Het is belangrijker dat er gegeten wordt dan dat het snel gaat.
Door deze tips en hulpmiddelen toe te passen, kun je de dagelijkse strijd om eten en drinken verminderen.
Het wordt weer een moment van zorgen en genieten, in plaats van een bron van stress. Onthoud dat je altijd hulp kunt zoeken, via de WMO, thuiszorg of een mantelzorgconsulent. Ook bij mentale klachten zijn er passende hulpmiddelen voor sombere ouderen beschikbaar; je hoeft dit niet alleen te doen.