Je merkt het misschien zelf wel, of je hoort het van buren: de zorg voor een oudere ouder, een zieke partner of een kind met een beperking, dat loopt soms spaak. De nieuwste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) zijn helder: mantelzorgers zijn vaker overbelast dan vijf jaar geleden.
▶Inhoudsopgave
Dit is niet zomaar een getal; het is een seintje dat het roer om moet.
We duiken in de cijfers en wat jij kunt doen.
Wat is mantelzorgoverbelasting eigenlijk?
Stel je voor: je helpt je moeder drie dagen per week met boodschappen, koken en pillen innemen. Daarnaast werk je fulltime.
Na een maand voel je je leeg. Dat gevoel, dat is overbelasting. Het betekent dat de zorgtaak zwaarder wordt dan wat jij aankunt, zonder dat je zelf de regie kwijtraakt.
De officiële definitie van het CBS is simpel: mantelzorgers die aangeven dat de zorg voor hen te veel wordt.
Dit kan fysiek zijn, maar vooral mentaal. Je voelt je uitgeput, somber of gestresst door de zorg. Het verschilt van professionele zorg omdat jij geen betaalde kracht bent.
Je doet het uit liefde of loyaliteit, vaak naast een baan en gezin. Het is geen keuze, maar een verplichting die je voelt.
Waarom is dit nu belangrijk? Omdat overbelasting leidt tot uitval.
Als jij instort, valt de zorg voor je familielid stil. Dat leidt tot een crisisopname in het verpleeghuis, iets wat we allemaal willen voorkomen.
De kern van de nieuwe cijfers: Wat zegt het CBS en SCP?
De nieuwste data liegt er niet om. Het CBS meldt dat ongeveer 1 op de 5 mantelzorgers zich overbelast voelt.
Dat zijn ruim 700.000 mensen in Nederland. Het percentage mantelzorgers dat meer dan 8 uur per week zorgt, is gestegen naar bijna 30%. Vooral de combinatie werken en zorgen zorgt voor knelpunten.
SCP-cijfers laten zien dat 40% van de mantelzorgers die fulltime werkt, aangeeft moeite te hebben om het vol te houden.
Dit is een stijging van 5% ten opzichte van 2019. Wie zijn dit? Vooral vrouwen tussen de 45 en 65 jaar zorgen het meest. Zij zorgen vaak voor hun eigen ouders én voor hun partner.
De groep jonge mantelzorgers (tot 25 jaar) groeit ook; zij zorgen voor een broer of zus met een beperking. Een opvallende ontdekking is de zorg voor mensen met dementie.
Hier is de overbelasting het hoogst (45%). De zorg is intensief, 24/7 en emotioneel zwaar. De cijfers laten zien dat deze groep mantelzorgers sneller een beroep doet op professionele hulp.
Waarom lopen de cijfers op? De druk op de zorg
De zorg in Nederland verandert snel. De wachttijden voor een plek in het verpleeghuis lopen op, soms wel tot 6 maanden.
Dat betekent dat ouderen langer thuis wonen, met alle zorg van dien. De zwaarte van de zorg thuis neemt toe.
Daarnaast verdwijnen de informele netwerken. Vroeger woonde de buurvrouw om de hoek. Nu verhuizen kinderen voor werk naar de randstad. De mantelzorger staat er steeds vaker alleen voor.
De WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) is cruciaal hier. Gemeenten bieden hulp, maar de indicaties zijn strenger geworden.
Gezien de actuele mantelzorgcijfers in Nederland ervaren veel mantelzorgers dat de professionele uren niet toereikend zijn om hun eigen tijd te ontlasten. Ook de coronacrisis heeft sporen nagelaten. De dagbesteding was lange tijd dicht, waardoor mantelzorgers 24/7 de zorg op zich namen. Veel van deze structuren zijn niet volledig hersteld, waardoor de druk hoog blijft.
Oplossingen en modellen: Hoe houd je het vol?
Gelukkig zijn er manieren om de overbelasting te stoppen. Het begint bij het aanvragen van hulp via de WMO. Dit is gratis.
Je belt het WMO-loket van je gemeente en vraagt om een keukentafelgesprek. Hier bespreek je wat er nodig is. Een concreet model is het respijtzorg model. Dit helpt bij een gezonde balans tussen werk en zorg en betekent dat een professional de zorg tijdelijk overneemt, zodat jij even vrij bent.
Denk aan logeeropvang in een verpleeghuis of een oppas thuis. De kosten hangen af van je inkomen, maar vaak betaal je een eigen bijdrage van €15 tot €20 per uur.
- Thuiszorg: Een verzorgende komt 2x per dag langs voor wassen, aankleden en medicatie. Kosten via WMO: eigen bijdrage vanaf €20 per maand.
- Dagbesteding: Je familielid gaat 1 of 2 dagen per week naar een activiteitencentrum. Dit kost vaak een eigen bijdrage van €5 tot €15 per dag.
- Hulpmiddelen: Een tillift of douchestoel via de WMO. Vaak gratis in bruikleen, soms een eigen bijdrage van €25 per jaar.
Er zijn verschillende soorten hulp: Prijzen van professionele mantelzorgondersteuning (via pgb) variëren.
Een professionele mantelzorgmakelaar kost ongeveer €50-€75 per uur. Een vrijwilliger via een organisatie zoals MantelzorgNL is vaak gratis of vraagt een kleine onkostenvergoeding. Er bestaat ook het mantelzorgcompartiment in de Wet langdurige zorg (Wlz).
Als de zorg zwaar is (meer dan 10 uur per week), kun je een persoonsgebonden budget (pgb) aanvragen. Hiermee betaal je iemand in je netwerk voor de zorg. Houd hierbij rekening met de nieuwe pgb-tarieven voor zorgverleners; deze liggen vaak rond het minimumloon.
Praktische tips: Doe dit vandaag nog
Wacht niet tot je instort. Herken de eerste signalen: slaapgebrek, prikkelbaarheid of het gevoel dat je nergens anders aan kunt denken.
Dit zijn waarschuwingen van je lichaam. Stap 1: Schrijf op wat je doet. Noteer een week lang al je taken: wassen, koken, administratie, vervoer.
Dit geeft inzicht in de uren die je kwijt bent. Neem dit lijstje mee naar het WMO-loket.
Stap 2: Vraag om respijtzorg. Zeg duidelijk: "Ik heb tijd voor mezelf nodig om te blijven functioneren." Dit is geen egoïsme; het is noodzakelijk voor de continuïteit van de zorg. Stap 3: Gebruik hulpmiddelen.
Een elektrische hoog-laag bed van bijvoorbeeld het merk Etac of een aangepaste rolstoel via de WMO kan fysieke belasting halveren. Vraag de ergotherapeut om een adviesrapport.
Stap 4: Sluit je aan bij een lotgenotencontact. Organisaties zoals MantelzorgNL of lokale steunpunten bieden groepen waar je ervaringen deelt.
Dit vermindert het gevoel van eenzaamheid. Onthoud: De zorg voor jezelf is net zo belangrijk als de zorg voor je naaste. De cijfers van CBS en SCP laten zien dat het nodig is. Pak je telefoon en zet de eerste stap naar hulp.