Je kent het wel: je vader wil graag nog even het bos in, maar de paden zijn te smal voor zijn rollator.
▶Inhoudsopgave
Of je buurvrouw met reuma die dol is op vogels kijken, maar de vogelkijkhut is alleen te bereiken via een zandpad. Het leven zit vol kleine barrières. Toch is er hoop, want steeds meer natuurgebieden worden ontdekt als perfecte plek voor iedereen. Toegankelijke natuur is geen ver van je bed show; het gaat over de simpele vreugde van wind door je haren, vogels horen fluiten en even écht los zijn van de drukte.
Het is voor iedereen die graag buiten is, maar soms een steuntje in de rug nodig heeft. Of dat nu een fysieke barrière is of een drempel in de organisatie.
Denk aan een oom met COPD die alleen met een zuurstofapparaat de deur uit kan.
Of een vriendin in een elektrische rolstoel die denkt dat de wildste natuurgebieden voor haar onbereikbaar zijn. Dit is niet alleen een kwestie van bewegen. Het is verbinding. Met jezelf, met de natuur en met andere mensen.
Het gaat om de koffie na afloop in een toegankelijk paviljoen. Om het gevoel dat je niet wordt uitgesloten.
Toegankelijkheid is een recht, geen cadeautje. En gelukkig zien steeds meer organisaties dat in. Van gemeentes die via de WMO een passend vervoermiddel regelen tot natuurgebieden die hun paden aanpassen.
Wat is toegankelijke natuur eigenlijk?
Toegankelijke natuur is simpelweg natuur die voor iedereen te beleven is. Ongeacht je leeftijd of beperking.
Het gaat veel verder dan alleen een stoel naast de parkeerplaats. Het begint bij het ontwerp van de paden.
Zijn ze breed genoeg voor een scootmobiel of een rolstoel? Is de ondergrond verhard of stevig gravel, zodat je niet wegzakt in het zand? Zijn de hellingspercentages laag genoeg om zelfstandig te bewegen, of met hulp van een partner?
Het gaat ook over de faciliteiten. Zijn de toiletten rolstoeltoegankelijk?
Kun je daar ook makkelijk een katheter of een stoma verzorgen? Zijn de picknicktafels zo ontworpen dat je er met een rolstoel onder kunt? En wat dacht je van de informatieve borden? Zijn die in duidelijke taal geschreven, met grote letters en plaatjes?
Of is er zelfs een QR-code die een audiofragment of een video in gebarentaal start?
Toegankelijke natuur is een totaalplaatje. Het is de gedachte die telt: jij hoort er ook bij. Sommige natuurgebieden hebben speciale 'rolstoelroutes' van ongeveer 1,5 tot 2 kilometer.
Deze routes zijn vaak verhard en hebben onderweg bankjes met leuningen. Andere gebieden bieden speciale wandelwagens of rolstoelen te leen aan, die geschikt zijn voor lichtere paden.
Het gaat erom dat de keuze er is. Dat je niet alles hoeft te missen, alleen omdat je anders beweegt. Dit is de kern van inclusie in de natuur.
Waarom is het zo belangrijk?
Even naar buiten gaan doet wonderen. Dat weten we allemaal.
Maar voor senioren en mensen met een beperking is het vaak een strijd. De drempel is hoog. Je hebt te maken met de WMO voor een scootmobiel, met de thuiszorg die soms maar beperkt meekan, en met je eigen lichaam dat soms niet meer doet wat je wilt. Zelfs bewegen op muziek voor ouderen kan dan een uitdaging lijken.
Buiten zijn verlaagt die drempel. Het zorgt voor vitamine D, een betere nachtrust en een humeur dat opkikkerd.
Bewegen op je eigen tempo, zonder dat je je in een fitnessruimte bevindt, voelt niet als een verplichting. Daarnaast is het sociaal contact onbetaalbaar. In een toegankelijk natuurgebied loop je andere mensen tegen het lijf die in hetzelfde schuitje zitten.
Je kunt een praatje maken over de eenden of klagen over de kou. Dit breekt eenzaamheid. Vooral voor ouderen die net hun partner hebben verloren of voor mensen die door hun beperking minder de deur uitkomen.
Mantelzorgers hebben hier ook baat bij. Samen op pad gaan in een gebied dat goed te doen is, ontlast.
Het is geen zorgtaak meer, maar quality time. Een wandeling door het park kan een heel dagritme bepalen. Denk ook aan de mentale weerbaarheid. De natuur maakt iets los in ons.
Het zorgt voor rust in je hoofd. Iemand die dagelijks te maken heeft met pijn of beperkingen, kan even helemaal 'los' zijn.
De focus ligt op de omgeving, niet op de eigen problemen. Dit helpt bij het verwerken van emoties en het volhouden van een zware behandeling. Kortom: het is geen luxe, het is basisbehoefte. Net als schoon water of een dak boven je hoofd.
De praktijk: hoe werkt het en wat kost het?
Veel natuurgebieden in Nederland zijn al redelijk toegankelijk. Denk aan de Hoge Veluwe, waar je de witte fietsen kunt gebruiken.
Sommige van die fietsen hebben een lage instap of zijn geschikt voor twee personen (duofiets). De entree is €11,80 per persoon (prijs 2024).
De paden zijn er over het algemeen goed onderhouden. Andere gebieden, zoals de Utrechtse Heuvelrug, hebben speciale 'aangepaste' routes. Je kunt daar via de website van Staatsbosbeheer vaak al zien hoe lang de route is en wat het niveau is. Voor specifieke hulpmiddelen hoef je niet altijd zelf alles te kopen.
Via de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) van je gemeente kun je soms een vergoeding krijgen voor een driewieler of een duofiets, zodat je samen met een gezellig fietsmaatje op pad kunt.
De prijs van een duofiets ligt vaak tussen de €1500 en €3000 nieuw. Via de WMO wordt dit vaak als 'voorziening' gezien, vooral als het nodig is voor sociale contacten. Je moet wel een indicatie aanvragen.
De thuiszorg kan soms helpen met het regelen van dit soort vervoer, al is het vaak een aparte aanvraag. Er zijn ook initiatieven zoals 'Buurten in de Natuur' of een wandelgroep voor senioren met een beperking die worden georganiseerd door vrijwilligers.
Deze zijn vaak gratis of vragen een kleine bijdrage van €2 tot €5 voor koffie.
De organisatie 'Onbeperkt Genieten' zamelt geld in om speciale rolstoelvriendelijke paden aan te leggen. Ze werken samen met Staatsbosbeheer. Een rolstoelvriendelijke wandelroute kost al snel €50.000 om aan te leggen, inclusief de ondergrond en de bankjes.
Dit geld moet worden opgehaald. Steun deze initiatieven dus, als het kan.
Een specifiek product dat hierbij helpt is de 'Trekrolstoel'. Dit is een opvouwbare rolstoel die je achter een gewone fiets kunt koppelen.
Handig voor mantelzorgers die verder willen wandelen. De prijs ligt rond de €800 tot €1200.
Soms vergoedt de zorgverzekering dit via de aanvullende verzekering, maar dat is lang niet altijd het geval. Check dit goed. En vergeet de 'TukTuk' niet: een soort elektrische buggy die je kunt huren in sommige gebieden, vaak voor €10 tot €15 per uur.
Praktische tips om op pad te gaan
Voordat je de deur uitgaat, is een goede voorbereiding het halve werk. Zeker als je te maken hebt met hulpmiddelen of zorg.
Hier wat concrete tips die je direct kunt gebruiken: Verder is het slim om te kijken naar de weersverwachting. Een regenbui kan een verhard pad glad maken.
Neem een paraplu mee of een regenjas die makkelijk over een rolstoel past.
- Check de website van het gebied: Kijk niet alleen naar 'toegankelijk', maar zoek naar specifieke route-informatie. Staat er de breedte van het pad genoemd? Is er een rolstoeltoilet? Bel eventueel even op.
- Regel je vervoer op tijd:
- Neem voldoende water en medicatie mee: Zorg dat je een koeltas bij je hebt. Een wandeling in de natuur kan vermoeiender zijn dan je denkt, vooral bij warmte.
- Gebruik de WMO: Als je nog geen scootmobiel of aangepaste fiets hebt, ga dan langs bij het WMO-loket in je gemeente. Leg uit dat natuur voor jou belangrijk is voor je sociale contacten en gezondheid.
- Zoek een maatje: Vraag een mantelzorger, vriend of buurman mee. Samen is het leuker en veiliger. Er zijn ook speciale 'Vrijwilligers Palliatieve Zorg' die graag een wandeling maken.
- Test de ondergrond: Als je twijfelt over het pad, loop er dan eerst even alleen heen of vraag iemand anders om te kijken. Niets is vervelender dan halverwege vast te lopen.
Tot slot: geniet vooral. Sta even stil bij een mooie boom of een dier. Dat is waar het allemaal om draait.
Je hoeft niet kilometers te maken. Een halfuurtje in de frisse lucht is al een overwinning.
Dus pak je jas, regel wat hulp als je het nodig hebt, en ontdek wat er bij jou in de buurt mogelijk is.
De natuur wacht op je.