Je vader of moeder ligt in bed en krijgt last van pijnlijke plekken op de huid. Of misschien komt ze net uit het ziekenhuis na een heupoperatie. De verpleegkundige spreekt over decubitus, oftewel doorliggen.
▶Inhoudsopgave
Een anti-decubitus matras is dan vaak het antwoord. Maar zo’n matras is geen simpele luchtmatras die je even opblaast.
Het is een geavanceerd hulpmiddel dat je juist moet instellen. De druk moet kloppen en het wissel interval moet perfect zijn.
Anders werkt het niet en blijft het ongemak bestaan. Dit is echt iets waar je aandacht aan moet besteden.
Wat is een anti-decubitus matras eigenlijk?
Een anti-decubitus matras is een speciaal matras dat de druk op de huid vermindert. Het bestaat uit luchtcellen die om en om opblazen en leeglopen. Je hebt de klassieke cellenmatras en de moderne luchtmatras met pomp.
De bedoeling is simpel: de huid krijgt steeds weer even rust op een andere plek.
Zo blijft de doorbloeding op gang en ontstaan er geen wonden. Dit is essentieel voor mensen die langdurig bedlegerig zijn of weinig kunnen bewegen.
Veel mensen denken dat het gewoon een comfortabele matras is. Dat is het niet. Het is een medisch hulpmiddel.
De werking is gebaseerd op een simpel principe: afwisseling. Als je stil ligt, drukt je gewicht op de huid en het weefsel.
Na een tijdje krijgt de huid te weinig zuurstof. Dat is het begin van een decubituswond. Een goed ingestelde matras wisselt de druk constant. Je hebt verschillende soorten.
Een statische matras (cellenmatras) heeft vaste luchtkamers. Een dynamische matras (luchtmatras) heeft een pomp die de lucht constant verplaatst.
Voor de meeste mensen die thuis verzorgd worden, is de dynamische versie de beste keuze.
De pomp zorgt voor het wisselende interval. Je moet die pomp wel goed instellen, anders doet hij zijn werk niet.
Waarom de juiste instelling zo belangrijk is
Stel je voor: je zet de matras aan, maar de druk staat te laag. De luchtcellen zijn te slap.
De persoon zakt te ver door en raakt het onderliggende bot. Dat is precies wat je wilt voorkomen.
De druk op het bot is vaak veel hoger dan de druk van het matras. Als de matras te zacht staat, helpt hij niet. Het is een fabeltje dat een harde matras altijd beter is, maar te zacht is ook geen optie.
De instelling hangt af van het gewicht van de persoon. Een lichtere persoon heeft minder druk nodig om de cellen te comprimeren. Een zwaardere persoon heeft meer tegendruk nodig. De meeste pompen hebben een gewichtsinstelling.
Zet je deze verkeerd, dan kan het matras zelfs de doorbloeding belemmeren.
Dat is het tegenovergestelde van wat je wilt. Het wissel interval is net zo cruciaal.
De pomp moet de lucht voldoende lang laten circuleren voordat hij wisselt. Te snel wisselen geeft het weefsel geen rust. Te lang wisselen geeft juist te veel druk op één plek.
Een goed interval is meestal tussen de 5 en 10 minuten. Dit verschilt per persoon en per type matras.
Het is even zoeken naar de perfecte balans.
De kern van de werking: druk en interval
De kern van de werking zit in de pomp. De pomp is het hart van het systeem. Bij de meeste modellen voor thuisgebruik, zoals de Roxia Matras Plus of de Invacare Solace, zit de pomp naast het bed.
Je kunt hem instellen op basis van het lichaamsgewicht. Je selecteert een gewichtscategorie.
De pomp past hier de basisdruk op aan. De basisdruk is de druk die constant op de cellen blijft staan.
Daarnaast is er de wisseldruk. Dit is de cyclus waarbij cellen opblazen en leeglopen. De pomp verdeelt de lucht over de cellen.
De ene groep cellen staat onder druk, de andere groep is bijna leeg.
Na een aantal minuten wisselt dit. Dit zorgt ervoor dat het bloed weer naar de huid stroomt. De meeste pompen hebben een indicatielampje dat aangeeft welke cellen actief zijn. De afstelling van het interval is vaak handmatig of automatisch.
Bij een automatische instelling kiest de pomp zelf de tijd. Bij handmatig kun je vaak kiezen uit 10, 15 of 20 minuten per cyclus.
Voor iemand die net uit het ziekenhuis komt, begin je vaak met een langere cyclus.
Dit geeft meer stabiliteit. Na verloop van tijd kun je dit verkorten om de doorbloeding extra te stimuleren.
Let op: Zorg dat de slang tussen de pomp en het matras niet geknikt is. Een knik zorgt ervoor dat de lucht niet goed circuleert. De druk klopt dan niet meer.
Soorten matrassen en prijzen voor thuisgebruik
Thuisgebruik verschilt van ziekenhuisgebruik. In het ziekenhuis liggen mensen vaak maar kort.
Thuis kan iemand maanden op hetzelfde matras liggen. Daarom kiezen we voor comfort en duurzaamheid. De meeste mantelzorgers kopen of huren een matras via de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) of de zorgverzekering. Soms is er een eigen bijdrage nodig.
Er zijn drie hoofdcategorieen voor thuis: Veel mensen kiezen voor huur via een thuiszorgwinkel of een zorgtechnisch bedrijf.
- Cellenmatras (statisch): Dit is een matras van schuimrubber met luchtkamers erin. Het heeft geen pomp nodig. Het is goedkoop en stil, maar minder effectief bij ernstig risico. Prijzen liggen tussen €50 en €150. Vaak vergoed via WMO of thuiszorgwinkel.
- Actieve luchtmatras (basis): Heeft een pomp die constant lucht verplaatst. Goed voor matig risico. Merken als Roxia of Invacare zijn hier bekend in. Prijzen voor huur zijn vaak €25 - €45 per maand. Kopen kost ongeveer €300 - €500.
- Actieve luchtmatras (hoogwaardig): Voor hoog risico of bestaande wonden. Heeft extra dunne cellen voor meer comfort en betere drukverdeling. Merken als Roxia (Medi Active) of Invacare (Solace Hybrid) vallen hieronder. Huur ligt rond de €50 - €70 per maand. Kopen kost €600 - €1200.
Dit is vaak de makkelijkste weg via de WMO. De gemeente keurt de aanvraag goed en een leverancier brengt de matras en pomp.
De pomp moet wel stroom krijgen. Zorg dat er een stopcontact in de buurt is. Een verlengsnoer is vaak niet veilig vanwege de motor in de pomp.
De maten zijn meestal standaard: 90x200 cm of 90x210 cm. Soms zijn er extra lange matrassen van 220 cm voor lange mensen.
De dikte is ongeveer 10 tot 15 cm. De pomp zelf is ongeveer zo groot als een schoenendoos. Weeg dit mee bij de plaatsing van het bed.
Stappenplan: Hoe stel je de matras in?
Het inregelen van de matras is een klusje van 10 minuten. Volg deze stappen om zeker te weten dat het goed zit. Begin altijd met de handleiding van het specifieke merk.
- Plaatsing: Leg de matras op het bed. Zorg dat de pomp lager staat dan het matras (of op gelijke hoogte). Dit helpt de zwaartekracht bij de luchtverdeling. Sluit de slang aan op de pomp en het matras. Druk de connectoren stevig in tot je een klik hoort.
- Stroom aanzetten: Steek de stekker in het stopcontact. Zet de schakelaar op 'On'. De pomp maakt geluid. De cellen beginnen op te blazen. Laat het matras volledig opblazen zonder iemand erop. Dit duurt ongeveer 15 tot 20 minuten.
- Gewicht instellen: Zoek de knop voor gewichtsinstelling. Bij de Roxia Matras Plus zit dit vaak op de pomp zelf. Kies de juiste klasse (bijv. 50-70 kg, 70-90 kg, 90-120 kg). Dit bepaalt de basisspanning van de cellen.
- Interval kiezen: Stel het wisselinterval in. Voor de meeste thuissituaties is 10 minuten een goed startpunt. Dit betekent: elke groep cellen is 5 minuten actief (onder druk) en 5 minuten rust (leeg). Bij hoger risico kun je dit soms aanpassen, maar raadpleeg een wondverpleegkundige.
- Check de druk: Voel aan de cellen. Ze moeten stevig aanvoelen, maar niet keihard. De persoon moet niet wegzakken tot op de bodem van het bed. Druk met je hand op een cel. Het moet veerkrachtig terugveren.
- Veiligheidscheck: De pomp heeft een alarm. Test dit. De meeste pompen piepen als de stroom uitvalt of als de slang geblokkeerd is. Zorg dat dit geluid hoorbaar is, ook als de deur dicht is.
Praktische tips voor mantelzorgers
Als mantelzorger draag je veel verantwoordelijkheid. Het juiste anti-decubitus matras kiezen is een belangrijk hulpmiddel, maar het is geen magische oplossing.
De zorg voor de huid blijft het allerbelangrijkst om decubitus en doorligwonden te voorkomen. Wissel regelmatig van houding, ook al is er een matras. Draai de persoon eens per twee uur.
Gebruik kussens om druk op hielen en ellebogen te verminderen en leer het decubitus risico inschatten. Let ook op het slaapklimaat.
Een luchtmatras kan koud aanvoelen. Dekens kunnen de warmte vasthouden, maar zorg dat de persoon niet gaat zweten. Zweet verhoogt het risico op huidirritatie. Een dun, ademend molton is beter dan een dik dekbed dat de luchtstroom belemmert.
Controleer de huid dagelijks. Kijk op de rug, hielen, billen en ellebogen.
Rode plekken die niet wegdrukken, zijn een waarschuwing. Bel dan direct de huisarts of de wondverpleegkundige. De matras helpt, maar het is geen vervanging van medische zorg.
Problemen oplossen? De pomp maakt te veel lawaai?
Controleer of hij stabiel staat. Een trillende pomp op een harde vloer maakt meer geluid dan op een tapijtje. De slang is te kort?
Gebruik geen verlengslang zonder advies. Dit kan de luchtdruk beïnvloeden.
De beste oplossing is het bed iets verplaatsen. Verzorg de matras zelf.
Maak hem schoon met water en een milde zeep. Geen agressieve schoonmaakmiddelen die het kunststof aantasten. Haal de stekker eruit voordat je schoonmaakt.
De pomp heeft weinig onderhoud nodig, maar de filters moeten soms worden gereinigd.
Kijk in de handleiding hoe je dat doet. Een laatste tip: schaf een tweedehands matras niet zomaar aan. Het materiaal slijt en de pomp is aan vervanging toe. Via de WMO of zorgverzekering krijg je vaak nieuw materiaal.
Dit is veiliger en hygiënischer. Bovendien weet je dan zeker dat de drukinstelling klopt.
De juiste druk en het juiste interval zorgen voor rust. Rust voor de huid, maar ook rust voor jou als verzorger. Je weet dat je het risico op wonden verkleint.
Dat geeft een goed gevoel. Neem de tijd om de matras goed af te stellen.
Het is de moeite waard.