Een dag in het leven van iemand met dementie kan verwarrend zijn.
▶Inhoudsopgave
De wereld voelt opeens groot en onoverzichtelijk. Je loopt de kamer uit en vergeet direct waar je naartoe wilde. Herkenbaar? Je bent niet de enige. Veel mantelzorgers zoeken naar manieren om die onzekerheid te verminderen.
Gelukkig is er veel winst te behalen met simpele aanpassingen in huis. Twee hele krachtige methoden zijn oriëntatieborden en kleurcodering.
Het zijn geen ingewikkelde technieken, maar juist heel praktische hulpmiddelen die rust brengen.
Ze helpen om de wereld weer een beetje begrijpelijk te maken. In dit artikel lees je precies hoe je dit aanpakt, wat het kost en wat je zelf kunt doen.
Wat zijn oriëntatieborden en kleurcodering?
Laten we beginnen met de basis. Een oriëntatiebord is eigenlijk een soort wegwijzer in huis.
Het is een duidelijk bordje met een afbeelding en soms een korte tekst. Je hangt het op een logische plek, bijvoorbeeld naast een deur. De afbeelding laat zien wat erachter zit: een toilet, de slaapkamer of de keuken.
Het doel is simpel: de persoon met dementie kan zelf zien waar hij of zij is en waar hij naartoe kan.
Dit vermindert de behoefte om continue hulp te vragen. Kleurcodering werkt op een vergelijkbare manier, maar dan met kleuren. Je kiest een kleur voor een specifieke ruimte of functie en past dat consequent toe.
Denk aan een rode deurpost voor het toilet en een rode handdoek in diezelfde ruimte. Of een blauwe kleur in de slaapkamer, van de deur tot aan het beddengoed.
Het brein maakt automatisch associaties met kleur. Zelfs als de herkenning van details vervaagt, kan een felle kleur een gevoel van bekendheid oproepen.
Het is een non-verbale manier van communiceren.
Waarom dit zo belangrijk is bij dementie
Dementie raakt het geheugen, maar ook het vermogen om te navigeren. Iemand kan nog weten dat hij naar het toilet moet, maar de weg ernaartoe vergeten.
Dit zorgt voor onzekerheid en soms voor angst. Het gevolg is dat iemand minder durft te bewegen, op de bank gaat zitten en achteruitgaat.
Door goede wegwijzers te geven, geef je zelfvertrouwen terug. Het is een klein duwtje in de rug om zelfstandig te blijven bewegen. Het bespaart ook energie, voor beide partijen. Stel je voor dat je 10 keer per dag moet uitleggen waar de badkamer is.
Dat is vermoeiend voor de persoon met dementie én voor jou als mantelzorger.
Een goed bordje lost dat op. Bovendien verkleint het de kans op ongelukken. Iemand die verdwaalt in eigen huis kan struikelen of in de war raken.
Een heldere aanwijzing geeft rust en veiligheid. En dat is precies wat je wilt, nietwaar?
Deze aanpassingen passen perfect in de WMO-aanpak. Ze zijn een laagdrempelige vorm van hulp die de zelfredzaamheid vergroot.
Veel gemeentes ondersteunen dit soort maatregelen vanuit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Als je een WMO-indicatie hebt voor begeleiding of woningaanpassing, kun je dit bespreken met je consulent. Het is vaak goedkoper en effectiever dan het inzetten van extra thuiszorg.
De praktijk: hoe werkt het en wat zijn de mogelijkheden?
Het inrichten begint met het volgen van de vaste route in huis. Loop zelf eens de weg van de slaapkamer naar het toilet.
Waar zou iemand twijfelen? Hang op die cruciale plekken de borden op. Zorg dat ze op ooghoogte hangen, zittend en staand goed zichtbaar zijn.
Kies voor een rustige achtergrond en een duidelijke, herkenbare afbeelding. Geen cartoon-achtige plaatjes, maar realistische foto's werken vaak beter.
Denk aan een foto van een toilet met daarnaast het woord 'WC' in een duidelijk lettertype. De keuze voor kleur is persoonlijk, maar er zijn een aantal gouden regels. Kies maximaal drie kleuren om verwarring te voorkomen. Maak het niet te bont.
Gebruik felle, contrasterende kleuren. Denk aan geel, rood of donkerblauw.
Pas deze kleur toe op de deurpost. Schilder eventueel ook de deur zelf in die kleur. Gebruik daarnaast accessoires in dezelfde tint.
Een blauwe prullenbak in een blauwe badkamer versterkt het effect. Zorg dat de kleur overal in de kamer terugkomt, ook op het beddengoed of een stoel.
Je hebt verschillende soorten borden. De meest voorkomende zijn aluminium platen met een geprinte afbeelding. Deze zijn stevig, makkelijk schoon te maken en waterbestendig.
Ideaal voor boven de wastafel. Er zijn ook stickers die je direct op de deur kunt plakken.
Prijsindicaties en merken
Dit is een goedkope en makkelijke optie, maar ze slijten sneller. Een derde optie is een magneetbord.
Dit is handig als je de indeling van de kamers nog wilt kunnen veranderen. Je kunt de bordjes dan makkelijk verplaatsen. De kosten hangen af van de kwaliteit en de grootte.
Een simpele sticker met een toilet-icoon heb je al voor €3,- tot €5,-.
Een aluminium bordje van ongeveer 15x15 cm met een afbeelding en tekst kost tussen de €10,- en €15,-. Grotere borden, bijvoorbeeld voor boven een bed om nachtelijke onrust te verminderen, kunnen oplopen tot €25,-. Merken als 'Hulp bij Dementie' of 'DementieShop' hebben vaak complete sets met toiletborden, slaapkamerborden en keukenborden. Een set van 5 borden kost dan rond de €50,-.
Verf is natuurlijk ook een kostenpost. Een blikje muurverf van een goed merk (zoals Sikkens of Flexa) kost ongeveer €15,- tot €20,- per liter.
Je hebt meestal maar een klein beetje nodig, dus een tester is vaak al voldoende voor een deurpost. Voor de handige klusser zijn er speciale sjablonen te koop om een kleurvlak strak op de muur te schilderen. Deze kosten een paar euro.
Vergeet niet dat je misschien een extra rolletje tape nodig hebt voor een strakke rand.
De totaalprijs voor een kameraanpassing ligt dus vaak onder de €50,-.
Praktische tips voor een vliegende start
Het is belangrijk om dit niet als een eenmansproject te zien, zeker niet wanneer u het sterven thuis begeleiden als mantelzorger in de toekomst draaglijk wilt houden. Betrek de persoon met dementie daarom nu al bij de keuze van de kleur of de afbeelding.
Vraag: "Vind jij deze kleur mooi?" of "Herken jij dit plaatje?". Dit voorkomt dat het voelt als een vreemde maatregel.
Samen iets uitzoeken geeft een gevoel van controle. Bovendien weet je zeker dat de gekozen kleur of foto aansluit bij hun belevingswereld. Maak er desnoods een gezellige middag van.
Test de zichtbaarheid. Ga zelf op de plek staan waar de persoon vaak loopt. Is het bordje goed te zien, ook als het licht wat minder is? Hang het niet te hoog.
Een bordje dat vanuit een stoel of rolstoel bekeken moet worden, hangt lager dan een bordje voor iemand die staat.
Zorg ook dat er geen rommel voor staat. Een bos bloemen of een prullenbak kan een goed bordje volledig verbergen.
Kies voor een plek die vrij is. Consistentie is alles. Als je voor het toilet een rood bordje gebruikt, doe dat dan overal.
Dus niet alleen in de woonkamer, maar ook op de logeerkamer of bij het toilet op de gang.
En als je kiest voor een kleur, pas die dan ook toe op de handdoek, het zeepje en misschien wel het toiletbrilkleurtje. Herhaling is de sleutel tot herkenning. Hoe vaker de hersens hetzelfde signaal krijgen, hoe makkelijker het wordt.
Denk ook aan andere zintuigen. Een oriëntatiebord is visueel, maar je kunt het aanvullen.
Geur kan ook helpen. Gebruik in de badkamer een sterke, bekende geur (zoals lavendel of citroen).
In de keuken kun je denken aan de geur van koffie. Combineer je de visuele hulp van kleur en borden met een vertrouwde geur, dan werk je op meerdere fronten. Dat maakt de omgeving nog begrijpelijker.
Kleine moeite, groot effect. Als je er zelf niet uitkomt, schakel dan hulp in. Je wijkverpleegkundige, de casemanager of een ervaren dementiecoach vinden kan met je meekijken. Zij weten vaak precies wat er mogelijk is vanuit de WMO of de zorgverzekering.
Soms kun je een vergoeding krijgen voor deze hulpmiddelen. En vergeet het netwerk niet.
Vraag kinderen of kleinkinderen om te helpen met schilderen of het ophangen van de bordjes. Het is een fijn gevoel om samen iets te doen dat het leven voor je dierbare makkelijker maakt.