Je staat in je badkamer en het is tijd. De stoma pouch moet vervangen worden.
▶Inhoudsopgave
Dat voelt soms als een klusje waar je tegenop ziet, maar het hoort erbij. Met een goede voorbereiding en een vaste routine wordt het een stuk makkelijker. Je hoeft er geen professional voor te zijn; met deze stap-voor-stap gids kun je het prima thuis doen.
We gaan het hebben over materialen, de handelingen en hoe je het voor jezelf zo comfortabel mogelijk maakt. Want ook al ben je alleen, je bent niet alleen in dit proces.
Wat je nodig hebt: De stoma checklist
Voordat je begint, zorg je dat alles binnen handbereik ligt. Niets is vervelender dan halverwege te moeten stoppen omdat je iets bent vergeten.
Je wilt je handen zo min mogelijk van de materialen afhalen tijdens het wisselen. Zorg dat je de volgende spullen klaarlegt op een schone ondergrond, bijvoorbeeld je wastafel of een aankleedkussen op bed: Neem de tijd.
- Een nieuwe stoma pouch (zakje): Controleer of het de juiste maat en het juiste type is. Gebruik je een losse plakring en een apart zakje? Leg ze dan allebei klaar.
- Stoma plakring (of basisplaat): De maat hiervan is cruciaal. Meestal is dit 30mm, 40mm of 50mm. Meet je stoma regelmatig op, want de grootte kan veranderen.
- Schoonmaakmateriaal: Een zachte doek, lauw water en eventueel een speciale stoma zeep of spray. Geen agressieve zeep gebruiken, dat irriteert de huid.
- Schearmes of stoma schaar: Als je een plakring op maat moet knippen. De meeste plakringen hebben al een voorgestanste maat, maar soms heb je een frees nodig.
- Stoma poeder: Alleen gebruikt als de huid rondom het stoma wat geïrriteerd is. Een heel dun laagje helpt de huid te herstellen.
- Stoma huidbeschermer (barrière-crème): Dit is een dunne vloeistof of spray die de huid beschermt tegen het plakmiddel. Je kunt dit kopen bij de thuiszorgwinkel of apotheek.
- Plakverwijderaar: Een spray of doekje om de oude plak makkelijker los te trekken zonder de huid te beschadigen.
- Afvalzakje: Een klein plastic zakje om de oude pouch in te doen.
- Spiegel: Handig om het stoma goed te kunnen zien, vooral als je minder lenig bent.
Reken ongeveer 20 tot 30 minuten voor het hele proces als je rustig aan doet. Haast zorgt voor fouten.
De voorbereiding: Ruimte en mindset
Een goede voorbereiding is het halve werk. Zorg dat je badkamer of slaapkamer opgeruimd is.
Je wilt niet struikelen over een wasmand terwijl je bezig bent. Was je handen grondig met zeep.
Doe dit voordat je de materialen aanraakt. Je wilt geen bacteriën overbrengen naar je stoma of de nieuwe plakring. Zorg voor een goede lichtinval.
Als je een slecht verlichte badkamer hebt, gebruik dan een los lampje of zet de deur open naar een lichte gang. Je moet precies zien wat je doet.
De temperatuur van de kamer is ook belangrijk. Het plakmiddel hecht het beste bij kamertemperatuur (rond de 20 graden). Als het te koud is, plakt het niet goed vast. Zorg dat de nieuwe plakring niet in een koude schuur heeft gelegen, maar op kamertemperatuur is.
Neem een comfortabele houding aan. Ga zitten op een stoel of het randje van het bad. Ga je staan?
Zet je benen iets uit elkaar voor steun. Als je rugklachten hebt, is het soms makkelijker om te liggen op bed, vergelijkbaar met de juiste positie van een tilband.
Stap 1: Het oude zakje verwijderen
Dit is vaak het lastigste deel, vooral als de huid wat gevoelig is.
- Gebruik plakverwijderaar: Spray of wrijf de randen van de oude plakring in met een plakverwijderaar. Laat dit even intrekken (ongeveer 1 minuut). Dit lost de lijm op.
- De huid beschermen: Druk de huid zachtjes naar beneden met je vrije hand. Trek tegelijkertijd de plak voorzichtig van de huid af. Doe dit langzaam, niet in één ruk. Richt de plak naar boven of opzij, afhankelijk van wat comfortabel voelt.
- De huid inspecteren: Zodra de oude pouch los is, kijk je direct naar de huid rondom je stoma. Is deze rood? Zitten er bultjes? Is de huid kapot? Dit is het moment om te zien of je extra hulpmiddelen nodig hebt, zoals stoma poeder.
Trek niet zomaar hard aan de plak, dat doet pijn en kan de huid beschadigen. Als de huid erg geïrriteerd is, wacht dan even met het plakken van de nieuwe pouch. Neem contact op met je wijkverpleegkundige of huisarts als je twijfelt over de staat van de huid.
Stap 2: Het stoma en de huid reinigen
Je huid moet schoon en droog zijn voordat je de nieuwe plak erop doet.
- Reinigen met water: Gebruik lauw water en een zachte doek of wattenpad. Wrijf zachtjes rond het stoma. Doe dit voorzichtig; het stoma is gevoelig weefsel.
- Geen olie- of alcoholhoudende producten: Gebruik geen bodylotion of agressieve zeep rondom het stoma. Dit tast de plaklaag aan. Speciale stoma zeep is prima, maar water werkt ook vaak goed genoeg.
- Drogen is essentieel: Dep de huid droog met een zachte handdoek. Wrijven kan de huid irriteren. Zorg dat de huid echt kurkdroog is. Dit duurt vaak een paar minuten.
- Huidverzorging: Als de huid wat droog is, mag je een neutrale crème gebruiken, maar dit moet minimaal 30 minuten van tevoren zijn ingetrokken. Voor de zekerheid: plak niet op een gecremeerde huid.
Een vette huid door crèmes of zeepresten zorgt ervoor dat de plak loslaat. Let op: Als je stoma net geopereerd is, kan de huid nog gevoelig zijn. Volg altijd de instructies van je stomaverpleegkundige op.
Stap 3: De nieuwe plakring plaatsen
Het is zover: de nieuwe basis. Dit bepaalt of je de komende dagen droog blijft.
- De juiste maat: De opening in de plakring moet strak rondom het stoma passen, met ongeveer 2 tot 3 millimeter speling. Te strak knelt het stoma af (het kan blauw worden). Te groot betekent dat ontlasting op de huid kan komen.
- Knippen of frezen: Als je een losse plakring hebt, knip of frees je de opening op maat. Gebruik hiervoor de maat die je net gemeten hebt. Bij voorgestanste plakringen druk je de juiste maat eruit.
- Verwijder de beschermfolie: Haal de sticker aan de achterkant van de plakring eraf. Doe dit voorzichtig zodat je de plaklaag niet aanraakt.
- Plaatsen: Zorg dat je goed zicht hebt op het stoma. Breng de plakring aan, precies rondom het stoma. Druk vanuit het midden naar buiten toe stevig aan. Zorg dat er geen luchtbellen onder zitten; deze zorgen voor lekkage.
- Verwarmen: Druk de plakring minstens 1 minuut stevig vast met je hand. De warmte van je hand zorgt ervoor dat de lijm beter hecht.
Als je een los zakje gebruikt, kun je deze nu aan de plakring klikken. Hoor je een klik? Dan zit het goed vast.
Stap 4: Het zakje bevestigen en afwerken
Nu het zakje eraan hangt, moet je er zeker van zijn dat het goed leeg kan en niet knelt. Check of de randen van de plakring overal vastzitten. Druk nog een keer langs de randen. Nu is het tijd om te relaxen.
- Klik of plak: Druk het slangetje of de kliksysteem van het zakje stevig op de plakring. Controleer of het vastzit.
- De filter: Als je zakje een koolstoffilter heeft (luchtfilter), zorg dan dat deze niet verstopt is. Als je merkt dat het zakje opbolt, is de filter misschien verzadigd.
- Positionering: Zorg dat het zakje recht naar beneden hangt. Hangt het scheef? Dan kan de inhoud tegen de rand drukken en lekkage veroorzaken. Je kunt de pouch vastzetten met een buikband of speciale steunbroek, vooral als je een zwaardere pouch hebt of veel beweegt.
- Afsluiten: Als je een gesloten zakje gebruikt, vouw je de bovenkant dicht met het plakstripje. Gebruik je een drainabel zakje (met kraantje)? Zorg dan dat het kraantje goed dicht is en dat je deze leegt voordat je gaat slapen of de deur uitgaat.
Veelgemaakte fouten en hoe je ze voorkomt
Zelfs ervaren dragers maken weleens een fout. Hier zijn de meest voorkomende problemen en hoe je ze oplost.
1. De plakring zit scheef: Dit gebeurt snel.
Voordat je de sticker verwijdert, kun je het beste de omtrek van de plakring lichtjes aftekenen met een potlood op de huid (als je huid dat toelaat) of de plakring los op de huid leggen om te kijken waar hij moet zitten. Als je hem net geplakt hebt en je merkt meteen een fout, kun je hem er vaak nog voorzichtig aftrekken en opnieuw plakken, mits de lijm niet al te hecht is. 2. De huid is geïrriteerd (roodheid): Gebruik nooit zomaar zalf onder de plakring.
Vet zorgt ervoor dat de plak niet plakt. Gebruik stoma poeder bij open plekjes of rode huid, en lees meer over wondverzorging door de mantelzorger om de huid optimaal te beschermen met een dunne spray of barrière-film.
Als de irritatie aanhoudt, bel je de stomaverpleegkundige. 3. Lekkage direct na het wisselen: Dit betekent meestal dat de opening te groot was, of dat er rimpeltjes in de huid zitten bij de randen.
Probeer bij de volgende wissel de opening iets kleiner te maken. Gebruik eventueel een huidplooi verkleiner (een speciaal hulpmiddel) om de huid vlak te maken.
4. Haast: Het snel wisselen van een stoma pouch duurt 5 minuten, maar het kost je vervolgens uren als je moet schoonmaken door lekkage.
Neem die 20 minuten de tijd. Het is investeren in je eigen comfort.
Verificatie-checklist: Zit het goed?
Voordat je de badkamer verlaat, loop je deze checklist even mentaal langs. Zo voorkom je ongemakken onderweg, net zoals bij het toegankelijk maken van een tablet voor dagelijks gebruik.
- De pasvorm: Zit het stoma netjes in het gat, zonder dat de huid in de knel zit?
- De hechting: Zitten er geen luchtbellen onder de plak? Zit de rand overal vast?
- De positie: Hangt het zakje recht? Is de filter vrij?
- Het comfort: Voelt het niet te strak aan? Doet het pijn?
- De voorraad: Heb je genoeg materiaal voor de volgende keer? Check je WMO voorraad of bestel op tijd bij de thuiszorgwinkel.
Als je twijfelt of het materiaal wel vergoed wordt via de WMO, controleer dan je indicatie of neem contact op met je zorgverzekering.
Regel dit tijdig, zodat je nooit zonder komt te zitten. Je bent nu klaar. Ga even zitten, ontspan en weet dat je het goed gedaan hebt.