Een zuurstofapparaat in huis halen voelt groot. Misschien zelfs een beetje spannend. Je bent mantelzorger voor je vader of moeder, en nu staat er ooit een stuk medische techniek in de woonkamer.
▶Inhoudsopgave
Het is nieuw, het is anders. Maar het is ook een hulpmiddel dat ademen makkelijker maakt.
En dat rust geeft. Want dat is wat je zoekt: rust.
Voor je naaste en voor jezelf. Dit is jouw gids. Geen ingewikkelde handleiding, maar een praktisch verhaal. Stap voor stap, vanaf het allereerste moment dat de leverancier het apparaat komt brengen.
Wat is dat eigenlijk, een zuurstofapparaat?
Een zuurstofapparaat (concentrator) is een machine die de lucht in je kamer zuivert. Het haalt de zuurstof uit de lucht en geeft die zuurstof extra rijk aan je naaste. Via een slangetje en een neusbril.
Je kunt het vergelijken met een soort luchtreiniger, maar dan specifiek voor medische zuurstof.
Het apparaat zuigt lucht aan, filtert alles wat je niet nodig hebt, en stuurt zuurstof de kamer in. Zo kan je vader of moeder die moeilijk ademt toch genoeg zuurstof binnenkrijgen.
Zonder steeds zware zuurstofflessen te hoeven wisselen. Het is een continue bron van ademhalingssteun. In de wereld van WMO en thuiszorg noemen ze dit vaak een zuurstofconcentrator. Het is een hulpmiddel dat je aanvraagt via de gemeente (WMO) of via de zorgverzekering (WLZ).
Waarom dit instellen zo belangrijk is voor jou als mantelzorger
Je bent mantelzorger. Dat betekent dat je zorgt, regelt en draagt. Een zuurstofapparaat dat op de verkeerde stand staat, of verkeerd staat opgesteld, geeft juist stress.
Het apparaat kan te hard gaan werken, lawaai maken of niet genoeg zuurstof geven.
En jij wilt gewoon dat het werkt. Dat je naaste rustig kan slapen en jij je geen zorgen hoeft te maken over die getallen en knoppen.
Een goed ingesteld apparaat voorkomt problemen. Het zorgt voor een stabiele zuurstofstroom en een stillere werking. Dit bespaart je een hoop telefoontjes naar de thuiszorg of de leverancier.
En het geeft je naaste een beter gevoel. Minder benauwd, meer energie voor de dingen die tellen.
De eerste kennismaking: wat ligt er op de stoep?
De technische dienst staat voor de deur. Ze zetten een doos neer. Binnenin vind je het apparaat, een stroomkabel, een slang van bijvoorbeeld 7 of 10 meter en een neusbril. Soms ook een vernevelaarset als dat nodig is.
Laat ze het apparaat neerzetten op de plek waar het moet staan. Ze zetten hem aan, doen een snelle check en leggen de basis uit.
Dit is het moment om vragen te stellen. Vraag niet alleen "hoe werkt het", maar vraag ook: "Wat als het piept?" of "Hoe schoonmaak ik de filter?".
Zij zijn de experts, gebruik ze. Ze laten je ook vaak zien hoe je de literstand (LPM) instelt. Dit getal, 1, 2, 3 liter per minuut, bepaalt hoeveel zuurstof je naaste krijgt.
Dit getal krijg je van de longarts of de verpleegkundige. Pas dit nooit zomaar aan.
Stap voor stap: het apparaat in gebruik nemen
Het apparaat staat. De stekker zit in het stopcontact.
Nu begint het echte werk. Volg deze stappen en je weet precies wat je doet.
- Zoek de juiste plek: Zet het apparaat op een stabiele ondergrond. Niet op een zacht tapijt, maar op harde vloer. Minimaal 15 centimeter van de muur en van andere spullen. De machine zuigt lucht aan en moet die ook weer kwijt. Als er te weinig ruimte is, wordt hij heet en lawaaiig.
- Stekker erin, aan knop indrukken: De meeste modellen hebben een duidelijke aan/uit-knop. Soms zit er een veiligheidsklep op de stekker die je eerst moet openen. Het apparaat start op. Je hoort een zoemend geluid. Dat is normaal.
- Controleer de literstand (LPM): Kijk op het scherm of op de draaiknop. Staat het getal op het juiste aantal liters per minuut? Bijvoorbeeld 2 of 3 liter? Dit getal is heilig. Dit is voorgeschreven. Gebruik de instellingen van de arts.
- Sluit de slang en bril aan: Schroef de zuurstofslang vast op de uitgang van het apparaat. Let op: er zijn twee soorten aansluitingen. De grote voor lage druk (de meeste thuisapparaten) en de kleine voor hoge druk. De leverancier heeft de juiste slang meegegeven. Bevestig de neusbril aan het andere eind van de slang. Controleer of er geen knikken in de slang zitten.
- Neusbril opzetten: Doe de bril voorzichtig om. De twee kleine puntjes moeten in de neusgaten passen. De slang mag niet over het oor hangen als een bril, dat irriteert. Gebruik eventueel een haarspeldje of een bandje om de slang achter het hoofd vast te zetten.
- De veiligheidsknop (alarm): De meeste apparaten hebben een knop om het alarm tijdelijk uit te zetten. Dit is handig als je even moet stofzuigen of de kamer verlaat. Weet waar deze knop zit, maar zet het alarm nooit definitief uit.
Als het apparaat eenmaal loopt, voel je al snel een verschil. Je naaste ademt rustiger. Jij kunt even ontspannen weten dat het goed is.
De arts bepaalt de dosering. Dat is meestal tussen de 1 en 5 liter per minuut (LPM). Voor thuisgebruik zie je vaak 2 of 3 liter. De zuurstofconcentrator zuigt lucht aan en per liter die je instelt, krijgt je naaste ongeveer 40% zuurstof (normale lucht is 21%).
Hoeveel zuurstof is nodig?
Bij 5 liter kan dit oplopen naar 50-60%. Het is cruciaal dat het getal op het scherm klopt met wat de arts heeft gezegd.
Te weinig helpt niet, te veel kan schadelijk zijn. Let op: sommige apparaten hebben een aparte knop voor de zuurstofconcentratie (percentage) en de literstand. Houd je aan de literstand, dat is de meest betrouwbare.
Modellen, WMO en kosten: wat kun je verwachten?
Als je via de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) een zuurstofapparaat aanvraagt, regelt de gemeente dit. Je betaalt vaak een eigen bijdrage.
Die hangt af van je inkomen. Soms is het apparaat gratis, soms betaal je €15 tot €25 per maand. De leverancier (zoals Mediq, Vitras of een lokale thuiszorgwinkel) regelt de administratie.
Het apparaat blijft eigendom van de leverancier. Je bent dus geen eigenaar.
Er zijn verschillende merken en types. De meest voorkomende zijn van Philips (Respironics), Weinmann of Devilbiss. De nieuwere modellen zijn stiller (rond de 40 decibel) en zuiniger.
Verschillen per model
- Standaard thuisapparaat: Groot, stabiel, stil. Werkt op stroom. Heeft vaak een filterwissel elke 2 jaar.
- Mini-concentrator: Kleiner, lichter (rond de 5 kg). Handig voor kortere uitstapjes. Vaak op batterij. Let op: deze heeft vaak een lagere capaciteit (bijv. tot maximaal 3 liter).
- Combinatie toestel: Sommige apparaten kunnen ook als vernevelaar werken (voor medicatie zoals Ventolin). Vraag de leverancier of dit nodig is.
Ze wegen tussen de 13 en 18 kilo. Handig als je moet verhuizen of de kamer moet schrobben.
De prijzen in de markt (zonder vergoeding) liggen tussen de €1200 en €2500.
Voor de huur betaal je vaak €75 tot €150 per maand, afhankelijk van de extra's. De WMO keurt vaak alleen het basismodel goed. Wil je extra's, zoals een stiller apparaat of een mini-concentrator voor erbij? Dan moet je soms bijbetalen of een eigen aankoop overwegen. Overleg hierover met de wijkverpleegkundige.
Praktische tips voor mantelzorgers: zo houd je het leuk
Je bent mantelzorger, geen technicus. Daarom hier wat tips voor een ergonomische werkhouding om het leven makkelijker te maken.
Deze dingen leer je vaak door het te doen, of door een cursus tillift bedienen te volgen.
- Veiligheid voor alles: Zorg dat het snoer en de slang niet over de looproute liggen. Plak eventueel een stuk antislip-tape over de slang om struikelen te voorkomen.
- Geen sigaretten in de buurt: Zuurstof ondersteunt brand. Roken of open vuur is levensgevaarlijk. Zet een duidelijk bordje neer: "Verboden te roken in deze ruimte".
- Schoonmaken is essentieel: De filter van het apparaat moet schoon zijn. Meestal kun je de buitenkant van de neusbril afnemen met een vochtig doekje. De filter van het apparaat (vaak een witte spons) kun je eens per week stofzuigen of afspoelen. Vraag de leverancier hoe dit bij jouw model moet.
- Houdbaarheid van de bril: Een neusbril slijt. Als hij knelt of niet meer goed aansluit, vervang 'm. Een nieuwe neusbril kost ongeveer €10 tot €15. De thuiszorg kan dit regelen via de leverancier.
- Geluidsoverlast: Staat het apparaat in de slaapkamer? Zet het dan op een stukje schuimrubber of een speciele geluiddempende mat (kost ongeveer €20). Dat haalt de scherpte van het geluid af.
- Stroomuitval: Vraag bij de leverancier naar een alarmfunctie bij stroomuitval. Sommige apparaten piepen als de stroom wegvalt. Handig om te weten als je even boven bent.
En tot slot: vergeet jezelf niet. Het is intensief, zorgen voor iemand met een zuurstofapparaat. Plan momenten voor jezelf in en lees hoe je een bezoek aan het revalidatiecentrum voorbereidt.
Laat het apparaat zijn werk doen en ga even naar buiten. Het apparaat is er om jullie allebei rust te geven. Gebruik het. Het is een hulpmiddel, geen last.